Kiedy diagnoza dyskalkulii jest już postawiona, należy rozpocząć program pomocy w szkole ucznia. Niewłaściwym sposobem postępowania jest promowanie ucznia „z dobroci serca”, mimo że nie osiągnął on wymaganego poziomu wiedzy i umiejętności w danej klasie. Taka postawa nauczycieli spowoduje bowiem, że problemy jedynie zostaną „przepchnięte” do kolejnej klasy, gdzie zostaną spotęgowane, a nie rozwiązane.
Z diagnozy powinny wynikać odpowiedzi na pytania:
- Jaka jest wiedza matematyczna ucznia?
- Jakie są jego zdolności i umiejętności?
- W jakich obszarach uczeń ma trudności?
- Jaki styl poznawczy reprezentuje uczeń?
- Jaki ma sensoryczny styl uczenia?
- Jakie są jego mocne i słabe strony?
- Jaka jest samoocena i poczucie własnej godności ucznia?
Przygotowywany plan pomocy powinien uwzględniać m.in. odpowiedzi na powyższe pytania. Planując pomoc, należy zwrócić uwagę na jej intensywność, ale przede wszystkim na jakość. Czasami 20 – 30 minut indywidualnej pracy nauczyciela z uczniem może być korzystniejsze niż kilka godzin pracy w grupie, w której uczniowie mają całkowicie różne problemy i potrzeby. Istnieje niebezpieczeństwo, że uczeń nie otrzyma odpowiedniej pomocy na właściwym poziomie i będzie to prowadzić do nowych niepowodzeń utrudniających jeszcze bardziej uczenie się matematyki. Wydaje się, że w przypadku uczniów dyskalkulicznych nieodzownym elementem pomocy są zajęcia indywidualne prowadzone (co najmniej przez pewien określony czas) przez odpowiednio przygotowanego nauczyciela (np. matematyki) lub pedagoga. Władze oświatowe powinny zapewnić uczniom dyskalkulicznym możliwość otrzymania takiej pomocy.
Plan działania powinien być zrozumiały i uzgodniony z uczniem, jego nauczycielami i rodzicami. W realizacji planu pomocy ważną rolę do odegrania mają rodzice (opiekunowie) dziecka. Powinni oni – w porozumieniu z nauczycielem pracującym z dzieckiem w szkole:
- Motywować dziecko do rozwiązywania w domu zadań przygotowanych przez nauczyciela. (Najlepiej 20 – 30 minut dziennie, o tej samej porze);
- Kontrolować proces rozwiązywania zadań. W razie potrzeby służyć radą. (Oczywiście należy unikać dwóch skrajnych sytuacji: z jednej strony – odrabiania pracy za dziecko, z drugiej zaś – zmuszania dziecka do długotrwałych, żmudnych i męczących ćwiczeń);
- Po każdej pracy domowej poinformować nauczyciela (np. pisząc krótka notatkę w specjalnym zeszycie), jak przebiegało rozwiązywanie zadań z pracy domowej, co było łatwe dla ich dziecka, co stanowiło problem, jakiej pomocy udzielili dziecku itp.
Współpraca z rodzicami może w istotny sposób przyspieszyć pokonanie trudności w uczeniu się matematyki występujących u dziecka.
Droga do osiągnięcia sukcesu powinna być podzielona na kilka etapów. Program powinien precyzyjnie zakreślać:
- Środki;
- Metodę;
- Ramy czasowe;
- Strategie oceny.
W planie działania powinno być jasno określone, które środki zaradcze są dostępne i jak osoby włączone do programu mają pracować, by osiągnąć cel. Ramy czasowe też powinny być wyszczególnione, tj. jak długo i jak często powinny odbywać się zajęcia. Program powinien być skierowany nie tylko ku sukcesom matematycznym. Równie ważna jest praca nad społecznymi interakcjami i poczuciem własnej godności ucznia. W tym zakresie może okazać się skuteczna pomoc psychologa. Za wprowadzenie w życie i ocenę programu powinna być odpowiedzialna jedna osoba.
Skuteczny plan działania:
- wytycza realistyczne cele,
- ma klarowną strukturę,
- wyraźnie wyznacza zakres odpowiedzialności,
- określa zakres współpracy osób zaangażowanych w jego realizację,
- jest czytelnie przedstawiony.
Ogólne zasady pomocy uczniom z dyskalkulią
Oprócz przygotowania indywidualnego programu pomocy warto przyjąć ogólne zasady postępowania, które ułatwią uczniom dyskalkulicznym funkcjonowanie na lekcjach matematyki. Zasady te są na tyle ogólne, że będą wspierać w zdobywaniu wiedzy matematycznej również innych uczniów (tych z trudnościami ogólnymi i specyficznymi), jak również uczniów bez dysfunkcji.
Podstawowe zasady:
- Mów jasno i wyraźnie - dyskalkulicy są często bardzo dosłowni;
- Wyjaśniaj powody danego sposobu postępowania i zachęcaj ucznia do wyrażania opinii, czy w jego przypadku jest to skuteczne, czy też nie – uczniowie mogą jeszcze nie wiedzieć, jak najlepiej jest się uczyć;
- Twórz środowisko, w którym popełnianie pomyłek jest naturalnym składnikiem procesu uczenia się;
- Nauczaj na takim poziomie trudności, który jest dostępny dla ucznia, ale współpracuj z uczniem na jego poziomie inteligencji;
- Na początku lekcji przypomnij to, co było przedmiotem lekcji poprzedniej;
- Wprowadzając nowe, wieloetapowe zagadnienie najpierw przedstaw problem globalnie i powiedz, co zamierzasz osiągnąć;
- Wykonaj podsumowanie na końcu każdej lekcji;
Zachęcanie uczniów do nauki:
- Zachęcaj uczniów dyskalkulicznych, by mówili, co oni robią, jak pracują, jak myślą. Zawsze używaj tego samego języka matematycznego. To pomoże im opanować ten język;
- Słuchaj uważnie, co uczniowie mówią do Ciebie o swojej nauce. Sposób, w jaki opisują swoje doświadczenia, powie ci dużo o indywidualnych metodach ich pracy;
- Pomóż uczniom zrozumieć dyskalkulię przez pokazywanie im słabych i mocnych stron uczenia się;
- Przeanalizuj ich typowe trudności i błędy oraz zwróć uwagę na to, co było skuteczne lub nieskuteczne w ich działaniach w przeszłości;
- Promuj wśród uczniów wiarę w siebie przez stwarzanie możliwości odniesienia sukcesu i otrzymania pozytywnej informacji zwrotnej;
- Stosuj metody zachęcające uczniów do samodzielnej pracy i nauki tak, by mieli świadomość kontrolowania procesu uczenia się;
Sposoby wspierania uczniów cierpiących na dyskalkulię:
- Nie skupiaj się wyłącznie na błędach i niepowodzeniach. Rozważ osobowość ucznia, motywację, chęć poznawania i odnoszenia sukcesu w procesie uczenia się;
- Upewnij się, że używasz pełnego zakresu metod multisensorycznych;
- Naucz się różnych sposobów przedstawiania informacji;
- Wyjaśniaj matematyczne słownictwo. Jak długo to jest możliwe, używaj obrazów lub konkretnych przykładów;
- Używaj nieformalnego, potocznego języka obok słownictwa specjalistycznego;
- Nie przeceniaj mechanicznego wykonywania rachunków kosztem rozumienia;
- Pozwól korzystać na lekcji z kalkulatorów;
Pomoc w czytaniu
- Słuchaj ucznia opisującego swe doświadczenia dotyczące czytania, by zrozumieć jego indywidualne doświadczenia;
- Przyglądaj się trudnościom z czytaniem i kieruj ucznia do ważniejszych fragmentów, które muszą być przeczytane;
- Unikaj, gdzie to tylko możliwe, zwartego tekstu;
- Stosuj obrazki, wykresy, rysunki, by dostarczyć punktów odniesienia i śladów wizualnych. Używaj różnych kolorów;
- Drukuj materiały na papierze w takim kolorze, który preferują uczniowie dyskalkuliczni. Może się też okazać, że czytelniejszy dla ucznia będzie druk na białej kartce w kolorze niebieskim lub szarym, a nie czarnym;
- Bądź świadomy, że niektóre czcionki są trudniejsze do przeczytania niż inne; zwykle najlepsze są: Arial, Comic Sans i Tahoma;
- Powiększ tekst, gdzie jest to możliwe – nigdy nie zmniejszaj wielkości druku;
- Unikaj pochyłego pisma na tablicy – upewnij się, że twoje pismo jest czytelne, duże, jasne – odczytaj zapisany tekst;
Pomoc w robieniu notatek
- Wyraźnie omów proces robienia notatek, ich cel i znaczenie. Upewnij się, czy uczniowie znają różne sposoby robienia notatek;
- Przypomnij uczniom o znaczeniu regularnego oznaczania i datowania notatek;
- Zapisuj terminologię matematyczną i kluczowe punkty na tablicy;
- Pozwól korzystać dyktafonu, jeśli uczeń czuje, że jest to użyteczne;
Pomoc na sprawdzianach
- Przygotuj teksty zadań tak, aby mogły być łatwo odczytane przez ucznia. Pamiętaj o odpowiedniej wielkości, rodzaju i kolorze;
- Między kolejnymi tekstami zadań pozostaw zwiększony odstęp;
- Pozwól uczniowi korzystać – podczas rozwiązywania zadań – z dużej liczby dużych kartek w kratkę, tak by każde zadanie mógł rozwiązywać na osobnej stronie;
- Pozwól używać kolorowych flamastrów, całego kompletu linijek i ekierek;
- Pozwól stosować inne metody rozwiązywania zadań niż przedstawione na lekcji, jeśli tylko są poprawne;
- Pamiętaj, że dyskalkulicy często wykonują obliczenia w pamięci i nie zawsze zapisują je na kartce. W pracy mogą pojawiać się wyniki, które mogą wyglądać „jak przepisane od kolegi”. Nie oskarżaj pochopnie ucznia o ściąganie;
- Pozwól używać kalkulatorów;
- Przeanalizuj błędy popełniane przez ucznia, zawsze staraj się odkryć jego sposób rozumowania;
|